January 7, 2010

Соёлч зан хэрэгтэй юу?

Өчигдөр Аватар кино үзсэн юм. Киноны тухай биш өөр зүйлийн тухай бичих гээд мунгинаж сууна. Кино эхлээд 35 минут болж байхад уварч, цуварсан хүмүүс урдуур хойгуур гүйгээд тун их үймүүлэв ээ цагтаа ирсэн хүмүүсийг. Ер нь байнга л давтагддаг зүйл. Гэтэл өчигдөр бүүр 35 минутын турш хөмсөг зангидуулахаар нь хэл ам загатнаад бичмээр санагдаад тэвчсэнгүй.

Намайг оюутан байхад магистр багшийг 15 минут, доктор багшийг 30 минут хүлээдэг гэдэг байсан. Гэтэл манай монголчууд бүгдээрээ доктор, професоруудаас илүү давуу эрхтэй байна гэдэг бүх талаараа арай худлаа санагдах юм.

Хотын гэгддэг залуус нэг л их хөдөөний гэх тодотголтой хүмүүсийг элдэвээр хэлээд байдаг. Яг ингээд ярьвал тэр хөдөөний гэх хүмүүс чинь үзвэр үйлчилгээнд яг цагтаа ирдэг юм шүү дээ. Магадгүй хөөрч догдлосондоо тэгдэг байх. Гэхдээ л цагаа барьсан л бол болоо. Тэгэхээр айхтар хотын залуус минь та нар тэр дорд хэлээд байдаг хүмүүсээсээ бүр дор болж таарах нь ээ?

Гэхдээ энэ байдалд хэн буруутай юм бол? Миний кино үзсэн танхим 11 эгнээтэй, эгнээ бүр 26 суудалтай байсан. Хэнхэгтээ тоолоогүй, билет захиалж байхдаа мэдсэн юм. Гэтэл хоцорч ирсэн гучаад хүнээс болж цагаа барьсан 200-аад хүний эрх ашиг яагаад алдагдах ёстой юм бол бүү мэд. Тэр үзвэр үйлчилгээний газрууд 15 минут хоцорсон бол хаалгаа бариад “Уучлаарай, та 15 минутаас илүү хоцорсон байна. Оруулахгүй ээ” гээд хэлж болдоггүй л юм байх даа. Өөдөөс нь олон юм жон жон гэвэл “Таны эрх ашиг энд суугаа хэдэн зуун хүнийхээс илүү биш шүү дээ” гээд найрсагаар ёожловол болох юм шиг.

Эсвэл яршиг бүгдээрээ Жавхлантай адилхан зоогийн газар, үдэшлэг, хүлээн авалтанд халбага сэрээ хэрэглэхгүйгээр улаан гараараа хоол идээд, үзвэр үйлчилгээнд 1 цагаар ч болов хоцроод ирж байя. Үхэр монголчууд гэдэг шиг.

Read More

December 24, 2009

Вэб хуудас ачаалахад дуу, хөгжим дуугарах нь бүдүүлэг


Анх блогууд ямар нэгэн дуу, хөгжим дуугаргадаг widget –тэй болж байхад тоодоггүй л байлаа. Одоо гэтэл бүх блогууд, бүр маш олон сайтууд дуу, хөгжим, видео дуугаргадаг болж. Олон хуудас ачаалаад эхнээс нь уншаад эхлэх гэж байтал гэнэт л баахан хөгжим холилдоод л, давхралдаад л сонсогдох тийм ч сайхан биш. Тэгээд ч тухайн хүний, тухайн үед ямар хөгжим сонсохыг хүсч байгааг мэдэхгүй байж ингэх нь бүдүүлэг юм шиг. Нөгөө талаас өөрийн сонсох дуртай дууг бусдад тулган шаардаж сонсуулж байгаатай ялгаагүй зүйл. 


Ядах нь ээ намуухан аятай цочоож сандаргахгүй аяз байвал болох юм шиг. Гэтэл бөмбөр нүдэлтийн хүнд чанга чимээ, гэнэт цочоосон дуунууд нь үнэхээр дарамттай. 


Дээхнэ би яаж ч яваад билээ нэг сайтыг ачаалчихаад компютерээс холдоод арваад минут болж байлаа. Гэтэл гэнэт нэг жаахан охин хашгирах нь тэр. Ганцаараа оффис дээрээ байсан хүн үнхэлцэгээ хагартал айв. Чимээ гарч байгаа зүг рүү эргээд хартал нөгөө ачаалаад орхисон хуудас дээр нэг жаахан охин амаа дараад инээж байгаа флаш анимашн байдаг байгаа. Ямар дэггүй хүн нь тийм юм хийдэг байнаа. 


Энэ мэт жишээнүүд их л байна. Хэрэв блог, бэв хуудас дээрээ дуу ачаалахыг үнэхээр хүсэж байгаа бол тухайн блогд нэвтэрсэн хүн өөрөө Play товч дарж эхлүүлдэг байвал зүгээр юм шиг.

Read More

December 18, 2009

Босс хүн байх ёстой чухал шинж

Яг одоогоор ийм дүгнэлтэнд хүрээд байна би.

Босс хүн ажилтандаа даалгасан ажлаа дүгнэхдээ өөрийн хий гэсэн very long list буюу маш урт хийх ёстой зүйлийн дараалал гаргаад түүнийг нь ягштал даган хийсэн байвал заавал нэг өө гаргаж нэмж засах юм өгөх. Хамгийн гол нь заавал нэг өө гаргах. Энэ хэсэг зайлшгүй байх хэрэгтэй.

Магадгүй ингэх нь босс хүний нэг кайф авах арга байх.

Read More

December 7, 2009

Кино урлагийг хайрладаг минь ааваас маань үүдэлтэй

Monkey.mn сайтнаас зохион байгуулж буй Сэтгэлд хоногшсон кино уралдаанд явуулж буй нийтлэл.

Насан багын балчир байхад аав бид 2 хуучин муу хар зурагтынхаа урд зэрэгцэж суучихаад тухайн үед гардаг байсан ганц орос суваг болох ОРТ-оор Ну Погади үздэг байсан сан. Хүсэхэд хясаж байна уу гэдэгчилэн хааяа зурагт жирэлзэхэд аав минь босоод “Өө муу хог чинь” гээд магнай дээрээс нь дэлсээд авдаг байж билээ. Кино урлагийг донтон сонирхох болсон нь энэ үеэс эхлэж дээ. Дараа нь Чебарушка, Ерелаш гээд л хүүхэд насны сайхан дурсамжууд тэдгээр бүтээлүүдтэй нягт хоногшин үлдэж дээ.

10 настай байхдаа өөртэйгөө үе тэнгийн нэгэн жаалын кино театрт кино үзэхийн тулд талхны мөнгөөрөө тасалбар аваад ээждээ зодуулдаг тухай кино үзэв. Тэр киног үзээд яг л өөрийгөө харж байгаа мэт санагдаад явчих нь тэр. Арай ч талхны мөнгөөрөө кино үзчихдэггүй байсан ч кино үзэхийн төлөө нойр хоолоо хугаслаад ээждээ зодуулахаас наагуур болдог байсан юм даг. Cinema Paradiso киног үзсэнээс хойш кино найруулагч болохыг хүсэх болж орой унтахаар хэвтэхдээ үзсэн киноныхоо нэгэн баатар болон мөрөөдөж, хэрэвээ би найруулагч байсан бол гээд бодлын далайд умбан шумбасаар үүрийн гэгээ орж байхад сая нэг унтдаг байж билээ. Ингээд би найруулагч болох түмэн хүсэл дунд өсвөр насаа өнгөрөөсөн билээ. Энэ хүсэл нь “Диваанжингийн кино театр”-аас л үүдэлтэй.

Амьдрал саад тотгор, уйтгар гуниг, аз жаргал ээлжлэн байдаг. Тэр нэгэн өдөр аав минь тэнгэрийн орныг зорин одсон билээ. Хамтдаа суугаад хүүхдийн, хүүхэлдэйн кино гэж гололгүй зэрэгцэж суугаад үздэг байсан аав минь байхгүй болж сэтгэлд хоосон орон зай үлдэхэд намайг нэгэн кино аварч байсан юм. Тэр бол Life is Beautiful. Амьдрах сайхан, аавтай байх бүүр сайхан гэдгийг энэ киноноос мэдрээд Жошуагын аавыг харах бүрдээ “Миний аав ч ийм сайхан хүн байсан даа. Дандаа инээж, надад дандаа сайхан бүхнийг мэдрүүлдэг байж дээ” гэж бодон хаа нэгтэйгээс харж л байгаа гэсэн гэнэн цайлган, сайхан сэтгэлээр яваад өгсөн аавынхаа хувь тавилантай эвлэрч билээ.

Өсвөр нас минь ид дундаа өрнөж анхны шохоорхолтой учрав. Жаахан хүүхэд хайр гэж юу байдаг талаар хэрхэн мэдэх билээ. Харин тэр үед Roman Holiday, Singing In the Rain киног үзэж хайрын сайхныг мэдэрч, анхны хайртайгаа учрахыг хүсдэг болж билээ. Дараа нь Сибирийн үсчин киног үзээд шөнөжин цурхиртал уйлж, 7 хоног зүрхэндээ хүнд чулуу тээн явсан нь тод санагдана. Хайр сайхан, хамтдаа байхдаа жаргалтай, харин хагацахдаа уйтай, гашуун, магадгүй харгис хэрцгий. Гэхдээ хайр байгаа цагт амьдрал үргэлж байдаг гэж энэ киноноос л ойлгосон доо.

XXI зууны Дэлхийн түүхэнд томоор бичигдэх нэгэн гамшигт үйл явдал болсон нь 9 сарын 11 байлаа. Тэр өдөр хичээлээсээ ирэхэд ах, ээж 2 зурагтны урдаас салахгүй, намайг ирсэнийг ч огт тоохгүй байсан. Удалгүй АНУ, Ирактай дайн зарлаж байсныг та сайн мэдэх биз. Энэ явдлаас удалгүй би Steven Spielberg-ийн “Шиндлерийн бүртгэл”-ийг үзэж билээ. Хүмүүс яагаад дайныг хүсдэг юм бол? Дайнд олон мянган ард иргэд, олон мянган аав, хүү, хайрт залуу, хань нөхөр нь үрэгддэгийг мэдсээр байж яагаад тэмүүлдэг юм бол? Энэ бүх асуултууд миний бодолд ар араасаа цуварсаар, дайны хор уршигыг Шиндлерийн бүртгэлээс мэдэрсээр. Хэдэн өдөр бодол болж, ганц дайны тухай л бодож байсан сан. Тэр үе өчигдөрхөн мэт тод санагдана.

Удалгүй нас минь 16 хүрч хүний мөс, хүн чанарыг ойлгох хэрэгтэйг шаардах ч шиг. Яг энэ үед би Акира Куросовагын “Рашимон” киног үзэж билээ. Хүн чанар, хүний мөс, хүмүүний бодит байдал, үнэн, худал, гэм, зэм. Энэ бүхнийг Рашимон киноноос хангалттай сайн ойлгож амьдрал харагдаж байгаа шигээ байдаггүй гэдгийг ухаарч байсан юм. Хүүхдийн гэхэд арай томхон ч цэвэрхэн цагаан цаасан дээр томоос томоор “Амьдрал үнэн, худлаас бүрдэнэ. Харин түүнийг ялгах амаргүй” гээд биччихсэн. Түүнтэй эвлэрхэд анхандаа тийм амар байгаагүй ээ.

10-р ангиа төгсдөг жил хамгийн сайн найз минь найз залуугаасаа болоод харуй бүрий болсон байхад манайд уйлаад ирж билээ. Тухайн үед найзыгаа тайтгаруулах сайхан үгс байхгүй, гагцхүү түүнд мэдрүүлэх хэрэгтэй гэсэндээ би Love Actually киног үзүүлсэн юм. Найз маань тэр киног үзээд битүүхэн санаа алдаж, бяцхан инээмсэглэчихээд дахин уйлахгүй унтаад өгч билээ. Харин дараа нь би найзтайгаа адил шалтгаанаар, бүүр дараа нь жинхэн хайртайгаа учирчихаад “Жинхэн хайр”-ыг өгүүдэг энэ киног үзээд сэтгэл тайвширч, тухтайхан унтдаг болсон сон. Одоо удахгүй Зул сарын баяр болно. Харин Зул сарын баяраар хайртай ханьтайгаа энэ киног зэрэгцээд үзнэ гэдэгтээ итгэлтэй байна. Хайр байгаа цагт амьдрал хэвлийд бойжино.


Эцэст нь амьдралын минь чухал хором бүхэн кино урлагын нандин бүтээлүүдтэй яагаад ч юм давхцаж байсан нь хачирхалтай.

Read More

November 25, 2009

Юун ... бүүр хүүхэлдэйн баатартай шүү

Сая Monkey.mn-ээс энэ бичлэгийг уншлаа л даа. Нэг Япон залуу хүүхэлдэйн киноны баатар эмэгтэйтэй гэрлэлтээ баталгаажуулж гэнээ. Уншаад үнэндээ огт итгэсэн ч үгүй. Хуулийн баталгаа, зөвшөөрөл гэх мэт нь яаж ч бүрдэж болдог юм бүү мэд. За тэр яахав, тэр тэгээд зүүдэндээ ч болов гэрлэж гэж бодъё. Тэгсэн програмистууд эхнээсээ яагаад байж болохгүй гэж гээд эхэллээ шүү бурхан минь.

Юун гомо, лесби тэд нар чинь хүнд дурладаг. Тэгвэл бүүр хүүхэлдэйн киноны баатартай гэрлээд эхэллээ дээ хэхэ.

Нэртэйгээр нь Firefox-ийн галт үнэгтэй, Yahoo Messenger-ийн хэлээ гаргаж байгаа смайлитай, UNIX-ийн пэнгвинтэй гэрлээч хөө хэхэ. Итгэхэд бэрх зүйл их ч болох юм даа хорвоо дэлхий дээр.

Жич: Програмист бүхэн тийм тэнэг компютерийн донтой байдаггүй юм шүү бурхан минь.

Read More

November 17, 2009

Хөгжилтэй орнуудын боловсролдоо хийдэг хөрөнгө оруулалтын нэг жишээ

Сая Twitter-ээ үзээд байж байтал их сургуульд хамт сурч байгаад Япон явсан найз ингэж хэлсэн байна.

Хөгжилтэй орнууд их сургуулиудад асар их мөнгө цацах юм. Ямар ч профессор улсаас мөнгө гаргуулаад судалгаа хийх боломжтой.  Ямар сайндаа л би багшдаа "Дараа жил төгсөлтийн ажлаа iPhone дээр хиймээр байна" гэхэд "Тэгвэл би чамд iPhone, iMac 2 авч өгье" гэхэв дээ. 

Удахгүй манайх ийм болох байх аа гэж ерөөе дөө. 

Read More

November 12, 2009

Халтираа гулгаатай үед такси барьвал илүү мөнгө төлнө

Манай ажлаас гэр хүртэл, гэрээс ажил хүртэл тогтмол 1300 төгрөг гардаг боловч надаас бүгд 1500 төгрөг нэхдэг. Тэгээд өдөрт би 3000 төгрөгийг таксинд зарцуулдаг билээ.

Тэгсэн өглөөний сайхан цаснаар цээж дүүрэн амьсгалаад такси бариад ажилдаа иртэл 1800 төгрөг нэхэж уурыг минь хүргэв. 300 төгрөгөнд сүртэй юм гэж магадгүй л байх. Гэхдээ л мөнгө шүү дээ. Тэгээд 1500 гардаг учраа хэлтэл өөдөөс гэмгүй царай гарган "Гулгаа ихтэй байгаа болохоор илүү км заасан юм байлгүй" гэв. Учир мэдэхгүй, хужир тунгаадаггүй жолооч биш би бээр ихэд гайхаад 1500 төгрөгөө өгөөд жуумалзан таксинаас бууж ажилдаа орсоныхоо дараа жолооч болсон залуугаас асуутал халтиргаа гултгаатай үед машины урд талын дугуй хий эргээд км их гардаг гэнэ шүү. Үнэхээр л тэгдэг юм байлгүй. Жолооч биш хүн яаж мэдхэв. Дараа нь халтиргаатай үед такси бариад илүү мөнгө нэхвэл хөмсөг зангидхаасаа өмнө учрыг тунгаах хэрэгтэй юм байна шүү :D

Read More

November 4, 2009

Чиний ХОРДОХ эсэх нь надад хамаагүй

Бас л эмч, эмнэлгийн байгууллагатай холбоотой бичлэг. Сая Болор-Эрдэний энэ бичлэгийг уншаад бүүр бичмээр санагдаад тэссэнгүй.

Системээрээ буруу. Ийм үг сүүлийн үед их моданд орж байгаа болоод ч тэрүү ашиглах боломж олдож байгаад их баяртай байна. Манай  эмнэлгийн үйл ажиллагаа системээрээ буруу юм шиг санагдсан сүүлийн 4 хоногийн гүехэн туршлагаасаа бичих гэсэн юм.

Сүрьеэ өвчин их аюултай өвчин бололтой. Түүнийг илрүүлэх даацтай ажил хийж байгаа нь гэр бүл болохыг хүсэгчид болон жирэмсэн эхчүүдийг сүрьеэгийн үзлэгт хамруулах явдал бололтой. Сүрьеэтэй эсэхийг оношлохын тулд Цээжний Флюрографи зургийг авхуулна. Энэ нь рентген шинжилгээ хийлгэнэ гэсэн үг. Тэгэхээр эрүүл ч бай биш ч бай рентген туяагаар биеэ хордуулна гэсэн үг. Хэрэв нөгөө хүн маань хөл хүнд хүн байвал бүүр өөрийгөө хордуулаад зогсохгүй хэвлийд байгаа ургаа хордуулна гэсэн үг. Тэгээд хордуулан байж шинжилгээ хийлгээд цээжний зургаа эмчид өгөхөд ЭРҮҮЛ гэсэн хариу өгөх жишээтэй. Угаасаа сүрьеэ байтугай ханиадгүй хүн арга ч үгүй. Тэр хэвлийд байгаа хүүхдийн хордох эсэх нь огт хамаагүй, ёстой л гэсэн бол ёстой.

Миний бодлоор эхлээд сүрьеэгийн шинж тэмдэг байгаа эсэхийг тэр хүнийг үзсэний дараа тодорхойлоод шаардлагатай бол зураг авдаг байвал зүгээр юм шиг байгаа юм. Гэтэл үгүй юм аа.

Хамгийн инээдтэй нь цээжний зураг авах өрөөний үүдэн дээр РЕНТГЕН ШИНЖИЛГЭЭ МАШ ХОРТОЙ гэсэн бичиг наасан байгаа юм. Доог тохуу хийж байгаа юм шүү биднээр.

Бас нэгэн инээдтэй зүйл нь ЭХО -д дотор эрхтэнээ харуулаваа. Тэгсэн тэр нунжгай шингэн юмаа гэдэс, цээжин дээр минь дусаачихаад нэг жижиг аппаратаар хамаг биеийн маань гижгийг хүргэн байж гэдэс гүзээ, цээжээр нөгөө шингэнээ нялан байж элэг бөөр, дэлүүг минь харчихаад арчих цаас ч өгөхгүй буруу хараад суучих юм. Салфетка өгөхөө мартсан байх гээд асуутал "Өөрсдөө алчуураа авчрахад яадаг юм" гээд загнав. Үүнийг мэдээгүй би арга ядаад маскаараа биеэ арчлаа. ЭХО-ний өрөөнд нэг ариун цэврийн цаас тавьхад тэгж их дундарч дуусдаг төсөвтэй газар юм болов уу гэж бодоод бас өрөвдөх ч шиг.

Энэ  мэтээр арай гэж эмч дээр бүх шинжилгээгээ бариад очтол "4 сарын дараа ирээрэй. Бүүр өвдөөд муудвал ирнэ биз" гэж айлдаваа. Миний бүүр хөх инээд хүрч, хөхний сүү гоожих шахав. Тэр 4 сард би өвдөхгүй байвал миний аз болж таарах нь. Өвдүүлэхгүй байх ёстой хүн маань өвдөөд хэцүүдвэл ирнэ биз гэж байх шиг.

Энэ мэт инээдтэй зүйл их болох юм даа улсын эмнэлгүүдэд. Харин хувийн эмнэлгүүд хангамж арай өөр ч гэлээ хангалттай мөнгөгүй л бол зүглэх хэрэггүй газар.

Тэгэхээр өвчин тусах нь битгий хэл эмнэлгийн авах ёстой үйлчилгээгээ ч авахад хэцүү болсон  цөвүүн цаг байна шүү.

Read More